براساس پيشنهاد سازمان هواشناسي جهاني، هر كشوري بايد داراي يك مركز ملي به منظور مطالعات اقليم شناسي در گرايشهاي مختلف داشته باشد و از طرفي با توجه به اهميت اين موضوع و مقولهاي كه در سالهاي اخير تحت عنوان «تغيير اقليم و تشديد بلاياي اقليمي» مطرح شده و فعاليتهاي عمراني و توسعهاي كشور را تحت تأثير قرار داده است، در برنامه دوم دولت جمهوري اسلامي ايران، تصميمگرفته شد تا در كشور نيز مركزي با اين عنوان ايجاد شود. از اين رو در راستاي سياست تمركززدايي كشور، مركز ملي اقليمشناسي در 22 ارديبهشت سال 1375 به دست رياست جمهور وقت، در مشهد مقدس افتتاح شد. در واقع هدف از تأسيس اين مركز هدايت و جهتدادن به فعاليتهاي علمي در رابطه با اقليمشناسي همگام با اهداف سازمان هواشناسي جهاني است.
براساس نيازهاي تحقيقاتي كشور از سال 1379 فعاليتهاي گستردهاي جهت انجام تحقيقات كاربردي، خصوصاً در زمينه مدلهاي رقومي پيشبيني وضع هوا و اقليم، اقليم و آب و كشاورزي و مديريت ريسك بلاياي جوي ـ اقليمي، در اين مركز ملي صورت گرفته است. نتيجه مطالعات به عمل آمده نشان دهنده نيازهاي تحقيقاتي كشور در بخشهاي مختلف اقليم ميباشد. لذا به منظور ايجاد شرايط مناسب براي اجراي پروژههاي تحقيقاتي كاربردي، توسعهاي و تأمين نيازهاي كاربران مختلف با عنايت به اهميت و جايگاه ويژه مطالعات و تحقيقات در زمينه اقليم در برنامهريزي توسعه پايدار كشور در ابعاد مختلف، پژوهشكده اقليمشناسي وابسته به سازمان هواشناسي كشور بر اساس مجوز شوراي گسترش آموزش عالي تأسيس و طبق اساسنامه مصوب شوراي گسترش آموزش عالي اداره ميشود. اين پژوهشكده داراي سه گروه پژوهشي 1- اقليمشناسي كاربردي، 2- اقليمشناسي بلاياي جوي و 3- تغيير اقليم، همراه با تعدادي آزمايشگاه تحقيقاتي فعال در زمينههاي مرتبط با مدلسازي اقليم و وضع هوا ميباشد.
هدف اصلي تأسيس پژوهشكده اقليمشناسي، در راستاي توسعه پايدار كشور، بررسي و شناخت قانونمنديهاي حاكم بر موضوعات مرتبط با اقليمشناسي كاربردي (از جمله آب، كشاورزي و معماري)، تغيير اقليم و تشديد بلاياي جوي اقليمي، خصوصاً خشكسالي و سيل ميباشد و از طريق آگاهي يافتن بر وقوع اين بلايا با تعريف روشهاي مناسب براي پايش اين پديدهها و ارائه مدلهاي پيشبيني در مقياسهاي زماني و مكاني مختلف و پيشآگاهيهاي لازم ميتوان خسارات هر يك را كاهش داد و باعث افزايش توليدات كشاورزي، بالابردن ضريب ايمني در مقابله با بلاياي اقليمي و ايجاد كار بيشتر در كشور و در نتيجه كمك به اقتصاد عمومي آن نمود.
در راستاي مأموريت پژوهشي محول شده به اين پژوهشكده فعاليتهاي بسيار خوبي در 2 سال اخير انجام گرفته و نتايج پژوهشي با ارزشي در زمينههاي پايش و پيشآگاهي خشكسالي، اجراي مدلهاي پيشبيني رقومي كوتاهمدت و بلند مدت وضع آب و هوا، امكانسنجي اجراي تعديل آب و هوا در ايران، مدلسازي عملكرد محصولات كشاورزي، شناسايي تغيير اقليم در ايران و مديريت ريسك بلاياي جوي ـ اقليمي، بدست آمده است. بخشي از اين نتايج ضمن چاپ در نشريات علمي – پژوهشي داخل و خارج از كشور در مجامع علمي بينالمللي از جمله:
1- هشتمين كنفرانس تعديل آب و هوا (مراكش، فروردين 1382)،
2- كنفرانس انجمن بينالمللي ژئوفيزيك و ژئودزي (ژاپن، تير 1382)،
3- همايش منطقهاي بارورسازي ابرها (كره جنوبي، شهريور 1382)،
4- كنفرانس جهاني تغيير اقليم (روسيه، شهريور 1382)
و موارد ديگر ارائه شده است.
در حال حاضر ارتباط قوي و گستردهاي بين اين پژوهشكده و چندين دانشگاه و مؤسسه پژوهشي و بعضي دستگاههاي اجرايي در سطح كشور ايجاد شده است و اميد آن ميرود كه در آينده اين پژوهشكده به عنوان مركز منطقهاي اقليم در غرب آسيا در سازمان هواشناسي جهاني شناخته شود.
گروه پژوهشي اقليمشناسي كاربردي
3 مدلهاي پيشبيني عددي منطقهاي وضع هوا
3 نصب و راهاندازي مدل ARPS براي اولين بار در ايران
3 اجراي آزمايشي مدل ARPS بر روي ايران
3 نصب و راهاندازي و اجراي مدلهاي MM5 و Eta در پژوهشكده
3ايجاد سيستم كلاستر پژوهشكده اقليمشناسي
3 مطالعه سيستمهاي مدرن جهت جايگزيني سوپركامپيوتر در دنيا
3 طراحي و ايجاد سيستم سختافزار موازي (كلاستر پژوهشكده
اقليمشناسي)
3 اجراي مدلهاي رقومي پيشبيني وضع هوا بر روي سيستمهاي
موازي شده
3تعديل آب و هوا با استفاده از بارورسازي ابرها
3 امكانسنجي كاربرد بارورسازي ابرها در شرايط اقليمي مختلف ايران
3 مدلهاي رقومي فرآيندهاي خردفيزيكي و ديناميكي بارورسازي ابرها
3 انجام تحقيقات آزمايشگاهي مرتبط با هواشناسي فيزيكي و تعديل آب
و هوا
3 مطالعه اثرات الگوهاي مختلف بر بارش
3 هيدرولوژي
گروه پژوهشي اقليمشناسي بلايايجوي
3 بلاياي جوي- اقليمي
3مديريت ريسك بلاياي جوي- اقليمي
3خشكسالي (پايش، پيشآگاهي، پيشبيني)
3سيلاب – مدلهاي پيشبيني سيلاب
3يخبندان و پديدههاي مخرب
3اطلس بلاياي جوي – اقليمي استان
3هواشناسي جادهاي
3مطالعه الگوي مصرف بهينة آب
3طرح جامع- پايش عملكرد محصولات كشاورزي
3 طبقهبندي شاخصهاي اقليمي- كشاورزي
3تاثير عوامل اقليمي – جوي بر آفات و بيماريهاي گياهي
وظايف گروه اقليمشناسي بلايايجوي
- مديريت ريسك بلاياي جوي – اقليمي
- مطالعات خشكسالي
- شاخص های خشکسالی
- پالمر
- تبخير و تعرق (محاسبات و مطالعات)
- شاخص رطوبت خاك
- سنجش از دور (بارورسازی ابرها_خشکسالی)
- هواشناسي جادهاي
فعاليتهاي گروه اقليمشناسي بلايايجوي
گروه پژوهشي تغيير اقليم
3اجراي مدلهاي پيشبيني اقليمي
3تغيير اقليم
3مطالعه ديناميكي و سينوپتيكي تتغيير اقليم
3اقليم و معماري و بهينهسازي مصرف انرژي
3تغيير بارش و تأثير آن بر عملكرد ديم
3آلودگي هوا
3پيشبيني بلندمدت اقليمي
منبع:مرکز ملی اقلیم شناسی ایران - مشهد مقدس